Clicky

Zijn MOOC’s dé oplossing voor vernieuwing hoger onderwijs? [deel 2]

Was 2013 het jaar dat de eerste Nederlandse MOOC’s gehouden werden (UvA, OU en wij met de Sioo MOOC Organiseren en Veranderen), 2014 lijkt het jaar dat er over MOOC’s gesproken wordt. Helemaal nu Jet Bussemaker verklaard heeft dat MOOC’s een zegen voor de vernieuwing van het hoger onderwijs zijn. In deze blog ga ik in op de mogelijkheden en beperkingen van het fenomeen MOOC voor het hoger onderwijs.

De inhoudgedreven MOOC voert de boventoon

In mijn vorige blog beschreef ik dat MOOC’s in opkomst zijn maar dat er helaas een eenzijdig beeld ontstaat over wat een MOOC is of kan zijn. Dit beeld is er één waar de media stevig aan bijdragen: dat van de inhoudgedreven MOOC: ‘MOOC staat voor Massive Open Online Course, ofwel een online college. Universiteiten filmen hun colleges en zetten die online.’, zegt de NRC van 18 december 2013.

Dat is echter slechts een van de drie hoofdvormen van MOOC’s:
Elk type MOOC heeft eigen kenmerkende opvattingen over leren. De taak- en inhoudgedreven MOOC’s zijn het meest ‘schools’. Ze zijn vormgegeven met behulp van traditionele onderwijskundige modellen. Daarin is een vertaling gemaakt van eindtermen naar leerdoelen, naar leerinhoud en opdrachten en zijn toetsvragen ontwikkeld. Ze zijn gemaakt voor de overdracht van kennis.

Veel van die taak- en inhoudgedreven MOOC’s die nu worden aangeboden zijn het stadium voorbij van het online zetten van de toch al aanwezige opgenomen colleges van professor X. Er worden prachtige korte filmpjes en animaties gemaakt over elk afzonderlijk topic, soms op passende locaties, en extra materiaal wordt mooi vormgegeven. Toch schiet in mijn optiek het leren in die MOOC’s op een bepaalde manier tekort; er wordt vooral geconsumeerd.

Leren en professionaliseren

Wij hadden in onze MOOC te maken met werkende professionals, adviseurs, verandermanagers, interimmanagers, die doorgaande professionalisering hoog in het vaandel hebben staan. En die zich uit eigen beweging aanmeldden en nieuwsgierig, geïnteresseerd en gemotiveerd waren.

Deze professionals en de aankomende professionals in het hoger onderwijs hebben voor hun beroepsuitoefening veel te leren op meerdere niveaus, in welke taxonomie je dat ook maar wilt ordenen. Daartoe hebben ze ontelbare keren kleine en grote leercycli te doorlopen, terwijl er tussen professionals veel verschil is tussen leerstijlen en denkvoorkeuren. In mijn optiek lukt het niet om in een MOOC alle, voor het leren van professionals noodzakelijke, niveaus consequent aan te bieden en voortdurende kleine en grote leercycli rond te maken.

Beroepsopleidingen en leerarrangementen voor aankomend professionals ontwerpen en verzorgen is vakwerk. Vakwerk dat met zijn tijd mee moet gaan. Tegenwoordig is er meer en andere kennis en zijn er veel verschillende mogelijkheden, zeker op technologisch gebied.

Mediamodel voor het ontwerpen van onderwijs

Hedendaagse beroepsopleidingen en professionaliseringsprogramma’s kunnen niet zonder de inzet van social media voor online en social learning. Ontwerpen rondom een tool of een medium is echter een van de meest primitieve manieren van het ontwerpen van onderwijs.

Mediamodellen zijn vooral een uitvloeisel van het succes en het optimisme rond de mogelijke effecten van het gebruik van nieuwe media. Deze benadering duikt telkens weer op als een nieuw medium zijn intrede doet. Dan is er een blind geloof in de effectiviteit en efficiëntie van het nieuwe medium en staat de keuze voor het medium voorop in de redenatie; het is de hamer waarbij alles spijker wordt.

Dit zagen we afgelopen zomer, toen alle ogen gericht waren op de iPad-scholen in het basisonderwijs. Ineens werd de iPad het middelpunt van het onderwijs. Een zotte ontwikkeling! Technologie doet dat blijkbaar sterk. Ik heb nog nooit gehoord van de ‘viltbordenschool’ of de ‘flip-over-opleiding’, maar met de komst van de iPad werd alles anders.

Een MOOC is een vorm, geen doel op zich

Het is goed dat er MOOC’s zijn. MOOC’s vervullen wereldwijd een belangrijke rol. Vermits je werkend internet en een computer hebt, is het een belangrijke toegang tot kennis voor die delen van de wereld waar dit minder goed door de staat geregeld is. In de wereld van nu zie ik de MOOC’s, net als Ted Talks, als belangrijke vervanger van de Volksuniversiteit, die grotendeels door 65+ bezocht wordt. Daarbij maakt de platformfunctie contacten en interactie met talloze onbekenden mogelijk.

Ik vind het ook noodzakelijk dat we blijven experimenteren met leertrajecten in MOOC’s en MOOC-achtige omgevingen, in de hoop dat daar ook over gedeeld en gezamenlijk van geleerd kan worden. Het is nu eenmaal een feit dat we ermee moeten experimenteren om te leren waarvoor dit medium zich wel en niet leent.

Dat minister Bussemaker de talloze uitdagingen waar het hoger onderwijs voor staat zou willen oplossen met de invoering van MOOC’s, vind ik te simpel gesteld. Zelf sprak ze hier in de uitzending van DWDD en in haar kaderbrief genuanceerder over. Daar gaf ze aan dat beschikbare online colleges van topdocenten van topuniversiteiten ook buiten Nederland ingebed zouden kunnen worden in blended learning, in het proces van flipping the classroom, dat deels gaande is.

Ze zei dat goede online colleges gecombineerd moeten worden met goede intensief begeleide werkgroepen. Online colleges zijn de studieboeken van nu, de studieboeken van vroeger konden ook met de pyjama aan op de bank gelezen worden. Online colleges zijn vaak mooie shows, denk aan de over-ingestudeerde fantastische Ted Talks die er zijn. Zolang we blijven spreken over MOOC’s als online colleges van topdocenten zal er niets veranderen in het onderwijs.

Oproep: systemisch ontwerpen

Het hoger onderwijs in Nederland kan echt een impuls voor actualisatie en vernieuwing gebruiken. Maar laten we met elkaar heel erg oppassen dat we nu niet gaan denken dat MOOC’s het antwoord zijn. Misschien zijn MOOC’s, en de varianten die er daarop de komende tijd hopelijk  gaan ontstaan, een onderdeel van de vernieuwing van het hoger onderwijs, maar er is veel meer nodig. En dat is niet alleen nieuwe technologie.

Als de projecten die nu gestart worden in het hoger onderwijs gebaseerd zijn op een mediamodel, dan komen we volgens mij niet verder en komt over een paar jaar de volgende ‘reddingsboei’ in beeld. De uitdaging is om meer systemisch te ontwerpen om zodoende een echte innovatiesprong te maken.

Hoe denk jij hierover?

Geplaatst in: Blogs, Home
Marguerithe de Man

Over de Auteur:

Marguerithe de Man werkt bij Sioo als programmamanager: een schaap met 5 poten. Zij houdt zich bezig met de inhoud van programma’s (organisatie-, verander- en interventiekunde), met het ontwerp en de realisatie ervan en met het managen van de tijdelijke werksystemen die daarbij horen. Bovenal typeert zij zich als ontwerper, blijkt ook haar dit jaar verschenen boek ‘De ontwerpfactor, werkboek design thinking voor de veranderaar’. Marguerithe heeft zich de afgelopen tijd veel bezig gehouden met de mogelijkheden van social media bij leren en veranderen en met name die ervaring zal ze hier delen.

2 Reacties

  1. Wat vind jij van een geponeerde stelling dat MOOCs hetzelfde zijn als de Teleac cursussen uit de jaren 80 van de vorige eeuw. Waar je een VHS band en werkboek opgestuurd kreeg en je een paar keer in de week het materiaal “samen” kon doen.
    De inhoud is niet anders, alleen het medium is anders.

    Mijn antwoord was dat je nu direct kunt communiceren met mede-leerders; aan de andere kant moeten we ook eerlijk zijn. De kwantiteit en kwaliteit van ‘participatie’ is in MOOCs niet bemoedigend. Naast pyschologische oorzaken denk ik dat ook de techniek om en-masse effectief te communiceren nog ver achterblijft.

    Misschien ligt daar wel een oplossingsaanpak voor een ‘Systemisch’ ontwerp.
    Social Learning gaat ervan uit dat we allemaal een stukje van de waarheid kennen en we gezamelijk leren.
    MOOCs daarentegen zijn nog het klassiek model waarin “Experts” het lesmateriaal samenstellen en afnemers daarvan als consumenten gezien (en behandeld) worden.

    Ik ben heel benieuwd wat er zou gebeuren als we een MOOC starten over onderwerp X met daarin totaal geen inhoud, alleen opdrachten aan deelnemers om met inhoud te komen.
    De “Expert” krijgt dan een coachende rol om middels (heel veel) feedback de Inhoud te sturen.

    Tell me and I will forget, Teach me and I might remember,
    Involve me and I learn
    Zei Benjamin Franklin al heel lang geleden.

    En we weten allemaal dat we zelf het meest geleerd hebben van iets aan anderen uitleggen.

    Waarom moeten we dan nog lezen, luisteren en kijken naar “Experts”;
    20 Multiple Choice vragen beantwoorden
    en daarmee “bewijzen” dat wij nu ook “Expert” zijn?

  2. marguerithe zegt:

    hoi danny, er zijn inderdaad erg veel moocs met een of meerdere zendende experts. wat mij betreft mag en moet er veel geexperimenteerd worden en de ruimte opgezocht worden om echt te vernieuwen. Dat is mi de uitdaging waar we voor staan. Jouw idee hebben wij bij Sioo, deels onbewust, toegepast toen we onze mooc samen met een groep van bijna 50 mensen aan het maken waren. Dat bleek een heel leerzaam en heel goed werkend concept te zijn. Er is ook een ‘naam’ voor, de Peer2Peer University. hoe dat precies werkt ga ik nog uitzoeken, want wij willen zon soort mooc, nog wel een keer doen.

Plaats een reactie

Please insert the signs in the image:

AANMELDEN NIEUWSBRIEF